Początki polskiego zabawkarstwa ludowego sięgają XIX w. Pierwotnie zabawki były tworzone przez biednych mieszkańców południowej Polski, jako alternatywne do rolnictwa źródło dochodu. Początkowo nie było to zbyt opłacalne zajęcie, ale z czasem wzrosła liczba zabawkarzy, pojawiały się charakterystyczne style i zdobienia. Na tle innych polskich zabawek wyróżniała się zabawka żywiecka – dominowały koniki, ptaszki, wózki, itd. Choć obecnie zawód zabawkarza jest ginącym zawodem, to w regionie Żywiecczyzny nadal działa ośrodek zabawkarski żywiecko-suski, największy i najstarszy ośrodek zabawkarski w Polsce. To stąd zabawkarstwo przeniosło się na Kielecczyznę.
Projekt ma służyć nie tylko ratowaniu od zapomnienia ginącego zawodu, ale także upamiętnieniu postaci wybitnych polskich zabawkarzy, znanych ze swoich charakterystycznych dzieł – np. rodziny Mentlów, Klimasarów, Leśniaków (Stryszawa), Lachów, Łobozów (Pewel Wielka). W tym celu postanowiliśmy zorganizować ogólnopolski konkurs zabawki pt. „Koń polski”. Bohaterem naszego konkursu będzie konik, najbardziej popularna zabawka, występująca w różnych formach: pegazy, konie na biegunach, na kółkach, konie z jeźdźcem, bryczką, koniki pojedyncze – malowane, czy w stanie surowym. Liczymy, że konkurs przyczyni się do wzrostu popularności tradycyjnych zabawek zarówno w naszym, jak i w innych ośrodkach: myślenickim, rzeszowskim, czy kieleckim. Konkursowi będą towarzyszyć warsztaty zabawkarskie, dostęp do pracowni, rezydencji artystycznej, gdzie zabawkarze wykonają pomnik „konia żywieckiego” w skali 1:1. W ramach projektu zostanie zrealizowanych szereg działań towarzyszących: odbędą się warsztaty prowadzone przez twórców i artystów dla przedstawicieli młodszych pokoleń zainteresowanych czynną edukacją regionalną. Zwieńczeniem konkursu będzie wernisaż, który odbędzie się 17 października 2025 r. W Starej Karczmie w Jeleśni. Wydarzeniem towarzyszącym wystawie będzie mapping muralu „Koń”, poświęconego twórczości Stanisława Lacha z Pewli Wielkiej.
Termin składania prac: do 30 września 2025 r.
Materiały do pracy: drewno, glina, tkanina
Wymiary rzeźby: od 30 cm do 50 cm
Pula nagród: 11 000 zł
Kurator wystawy: Zbigniew Micherdziński
Otwarcie wystawy: 17 października 2025 r.
Wernisaż: Stara Karczma w Jeleśni
Wystawa: Gminny Ośrodek Kultury w Jeleśni
Zgłoszenia i szczegóły konkursu:
E-mail: fundacja9sil@gmail.com
FB: Fundacja 9sił
Telefon: 602 893 485
Adres przesyłania prac:
ul. Jana Kazimierza 218
34-340 Jeleśnia
Organizator: Fundacja 9sił
Współpraca: Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej, Beskidzkie Centrum Zabawki Drewnianej, Gminny Ośrodek Kultury w Jeleśni, Stowarzyszenie Twórców Ludowych
Dofinansowano w ramach projektu ETNO POLSKA 2025
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Narodowe Centrum Kultury
Koń na plakacie wykonany przez rodzinę Sikorów z Lachowic
Projekt plakatu: Wojtek Hajduk
Zdjęcie konia: Andrzej Hutniczak
Źródło: ROK w Bielsku-Białej
